Cztery ustawy oświatowe - co reguluje która

Pierwsze wymaganie sprawdzane na egzaminie na stopień nauczyciela mianowanego dotyczy znajomości przepisów prawa. Nie chodzi o recytowanie artykułów - w trakcie egzaminu masz do nich dostęp - lecz o orientację: w którym akcie szukać odpowiedzi na konkretne pytanie.

Pokaż treść przepisu

Zakres wymagań […] których spełnianie jest sprawdzane przez komisję egzaminacyjną podczas egzaminu na stopień nauczyciela mianowanego […] obejmuje: 1) znajomość przepisów prawa dotyczących organizacji, zadań i zasad funkcjonowania szkoły, w której nauczyciel odbywał przygotowanie do zawodu nauczyciela; 2) umiejętność prowadzenia zajęć w sposób zapewniający właściwą realizację statutowych zadań szkoły, w szczególności realizację podstawy programowej; 3) umiejętność rozpoznawania potrzeb uczniów i indywidualizowania nauczania; 4) umiejętność stosowania w pracy wiedzy z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki; 5) znajomość środowiska uczniów oraz umiejętność uwzględniania w swojej pracy problematyki środowiska lokalnego i współczesnych problemów społecznych i cywilizacyjnych; 6) umiejętność korzystania w pracy, zwłaszcza w trakcie prowadzonych zajęć, z narzędzi multimedialnych i informatycznych.

Dz.U. z 2022 r. poz. 1914 · tekst aktu w bazie ELI

Mapa czterech ustaw

Ustawa	Data uchwalenia	Co reguluje
Karta Nauczyciela	26 stycznia 1982 r.	status zawodowy nauczyciela: obowiązki, awans, pensum, warunki zatrudnienia, ocena pracy, nagrody, odpowiedzialność dyscyplinarna
Prawo oświatowe	14 grudnia 2016 r.	ustrój szkolny: rodzaje szkół i placówek, zakładanie i prowadzenie, obowiązek szkolny i nauki, organy szkoły, nadzór pedagogiczny
Ustawa o systemie oświaty	7 września 1991 r.	to, co pozostało po reformie 2017 r. - m.in. ocenianie i klasyfikowanie, egzaminy zewnętrzne, system informacji oświatowej
Ustawa o finansowaniu zadań oświatowych	27 października 2017 r.	subwencja oświatowa, dotacje dla szkół i przedszkoli, zasady finansowania zadań

Karta Nauczyciela - Twoja ustawa

To ustawa o nauczycielu, a nie o szkole. Z perspektywy awansu najważniejsze są:

• rozdział 3a (art. 9a-9i) - awans zawodowy,
• art. 6 i 6a - obowiązki nauczyciela i ocena pracy,
• art. 10 - formy zatrudnienia,
• art. 42 - czas pracy i pensum,
• art. 30-34 - wynagrodzenie i dodatki,
• rozdział 10 - odpowiedzialność dyscyplinarna.

Warto pamiętać, że Karta Nauczyciela nie stosuje się w pełni do wszystkich nauczycieli - zakres jej stosowania wyznacza art. 1, który rozróżnia szkoły publiczne, niepubliczne i inne jednostki.

Prawo oświatowe - ustawa o szkole

Tu znajdziesz odpowiedzi na pytania, które komisja zadaje o funkcjonowanie placówki:

• statut szkoły i to, co musi zawierać,
• organy szkoły: dyrektor, rada pedagogiczna, rada rodziców, samorząd uczniowski - i ich kompetencje,
• obowiązek szkolny i obowiązek nauki,
• kształcenie specjalne i pomoc psychologiczno-pedagogiczna (razem z rozporządzeniami wykonawczymi),
• nadzór pedagogiczny i rola kuratora oświaty,
• arkusz organizacji szkoły - dokument, w którym dyrektor wskazuje m.in. nauczycieli przystępujących do postępowań awansowych.

Pokaż treść przepisu

Dyrektor szkoły corocznie, w arkuszu organizacji szkoły […] podaje liczbę nauczycieli przystępujących do postępowań egzaminacyjnych lub postępowań kwalifikacyjnych w roku szkolnym, którego dotyczy arkusz organizacji, oraz wskazuje terminy złożenia przez nauczycieli wniosków o podjęcie tych postępowań.

Dz.U. z 2026 r. poz. 515 (tekst jednolity) · tekst aktu w bazie ELI

Ustawa o systemie oświaty - akt wygasający, ale wciąż potrzebny

Reforma z 2017 r. przeniosła większość materii do Prawa oświatowego, ale ustawa z 1991 r. nadal reguluje obszary, o które komisje pytają najczęściej przy drugim wymaganiu z § 6:

• ocenianie, klasyfikowanie i promowanie uczniów,
• egzaminy zewnętrzne - ósmoklasisty, maturalny, zawodowy,
• system informacji oświatowej.

To dlatego w jednym pytaniu potrafią pojawić się dwie różne ustawy: zasady oceniania wynikają z ustawy o systemie oświaty, a szczegółowe warunki określa statut szkoły na podstawie Prawa oświatowego.

Ustawa o finansowaniu zadań oświatowych

Najrzadziej pytana, ale warto wiedzieć, co reguluje: część oświatową subwencji ogólnej, dotacje dla szkół i przedszkoli oraz zasady finansowania zadań oświatowych przez jednostki samorządu terytorialnego. Praktyczny wątek dla nauczyciela to finansowanie doskonalenia zawodowego - środki wyodrębniane w budżetach organów prowadzących.

Akty wykonawcze, o które pyta się najczęściej

Same ustawy to za mało - codzienną pracę regulują rozporządzenia:

Zagadnienie	Akt
Awans zawodowy	rozporządzenie MEiN z 6 września 2022 r.
Ocena pracy	rozporządzenie MEiN z 25 sierpnia 2022 r.
Kwalifikacje nauczycieli	rozporządzenie MEiN z 14 września 2023 r.
Wynagradzanie	rozporządzenie MENiS z 31 stycznia 2005 r.
Pomoc psychologiczno-pedagogiczna	rozporządzenie o zasadach udzielania i organizacji pomocy
Podstawa programowa	rozporządzenia o podstawie programowej dla poszczególnych typów szkół
Bezpieczeństwo i higiena	rozporządzenie o bezpieczeństwie i higienie w publicznych i niepublicznych szkołach

Jak się w tym uczyć

Nie czytaj ustaw od deski do deski. Zamiast tego przygotuj sobie mapę pytań: do każdego z sześciu wymagań z § 6 dopisz jeden-dwa akty, w których szukasz odpowiedzi. Przy pierwszym wymaganiu będzie to Prawo oświatowe i statut Twojej szkoły, przy drugim - podstawa programowa i ustawa o systemie oświaty, przy trzecim - przepisy o pomocy psychologiczno-pedagogicznej i kształceniu specjalnym.

Tę mapę rozpisujemy wymaganie po wymaganiu w artykule o sześciu wymaganiach z § 6.

Najważniejszy dokument i tak jest tylko jeden: statut Twojej szkoły. Pierwsze wymaganie mówi wprost o szkole, w której nauczyciel odbywał przygotowanie do zawodu. Przykładowe pytania z tego obszaru zebraliśmy w bazie pytań.