Przygotowanie do zawodu nauczyciela zastąpiło 1 września 2022 r. dwa dawne staże - na stopień nauczyciela stażysty i kontraktowego. Jest to okres, w którym nauczyciel bez stopnia awansu zawodowego wdraża się do pracy pod opieką mentora i przygotowuje do egzaminu na stopień mianowanego.
Kto odbywa przygotowanie do zawodu
Nauczyciel nieposiadający stopnia awansu zawodowego, zwany dalej „nauczycielem początkującym”, zatrudniony w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami oraz nauczyciel początkujący zatrudniony w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć na podstawie art. 10 ust. 3 odbywają przygotowanie do zawodu nauczyciela w wymiarze, o którym mowa w art. 9ca ust. 1, 2 albo 4.
Dz.U. z 2026 r. poz. 515 (tekst jednolity) · tekst aktu
Dwa warunki: brak stopnia awansu zawodowego oraz zatrudnienie w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami. Nauczyciel pracujący w kilku szkołach odbywa przygotowanie w tej, którą wskaże jako podstawowe miejsce zatrudnienia.
Taki nauczyciel to w języku ustawy nauczyciel początkujący - pojęcie, które zastąpiło dawnego stażystę i nauczyciela kontraktowego.
Ile to trwa
Nauczyciel, o którym mowa w art. 9a ust. 2, odbywa przygotowanie do zawodu nauczyciela w wymiarze 3 lat i 9 miesięcy.
Dz.U. z 2026 r. poz. 515 (tekst jednolity) · tekst aktu
Wymiar skrócony do 2 lat i 9 miesięcy wchodzi w grę w czterech sytuacjach. Bez niczyjej zgody, na podstawie własnego oświadczenia, wybiera go nauczyciel ze stopniem naukowym oraz ten, kto wcześniej prowadził zajęcia w szkole za granicą. Za zgodą dyrektora mogą go uzyskać byli nauczyciele akademiccy z co najmniej 3-letnim okresem pracy w uczelni oraz osoby, które w dniu pierwszego zatrudnienia w szkole miały co najmniej 5-letni okres pracy i znaczący dorobek zawodowy. Szczegóły i terminy składania oświadczeń opisujemy w artykule o skróceniu okresu przygotowania.
Obowiązki w okresie przygotowania
Nauczyciel w trakcie odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela […]: 1) poznaje organizację, zadania i zasady funkcjonowania szkoły; 2) prowadzi powierzone mu zajęcia i uczestniczy w pracach związanych z realizacją zadań dydaktycznych, wychowawczych, opiekuńczych i innych statutowych zadań szkoły […]; 3) obserwuje zajęcia prowadzone przez mentora lub innego nauczyciela; 4) doskonali kompetencje w związku z wykonywanymi obowiązkami, w szczególności w zakresie kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym uczniów szczególnie uzdolnionych; 5) przeprowadza zajęcia […]; 6) dokonuje ewaluacji własnej pracy i wykorzystuje jej wyniki do doskonalenia dalszej pracy; 7) dzieli się wiedzą z innymi nauczycielami w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia zawodowego.
Dz.U. z 2022 r. poz. 1914 · tekst aktu
Uwagę zwraca to, czego na tej liście nie ma: planu rozwoju zawodowego, sprawozdania, teczki dokumentacji. Zamiast dokumentów - realne czynności: obserwacja zajęć mentora, prowadzenie własnych zajęć, doskonalenie kompetencji, ewaluacja własnej pracy i dzielenie się wiedzą.
Dyrektor ma przy tym obowiązek zapewnić wsparcie: warunki do udziału w formach doskonalenia zawodowego oraz korzystania z pomocy biblioteki pedagogicznej i poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Mentor
Nauczycielowi odbywającemu przygotowanie do zawodu nauczyciela dyrektor szkoły przydziela spośród nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych mentora. Mentorem nie może być nauczyciel zajmujący stanowisko kierownicze […].
Dz.U. z 2026 r. poz. 515 (tekst jednolity) · tekst aktu
Wymiar wspólnej pracy jest określony liczbowo: co najmniej 1 godzina miesięcznie w pierwszym roku i co najmniej 4 godziny w każdym kolejnym roku - osobno na obserwowanie zajęć mentora przez nauczyciela i osobno na obserwację zajęć nauczyciela przez mentora. Pełna lista zadań: mentor.
Dwa rodzaje zajęć obserwowanych
To element, który najczęściej myli nauczycieli, bo zajęcia prowadzi się dwa razy i przed innymi gremiami.
| Zajęcia przed oceną pracy | Zajęcia w ostatnim roku | |
|---|---|---|
| Podstawa | art. 9fa ust. 1 | art. 9fa ust. 5 |
| Kiedy | przed dokonaniem oceny pracy | w ostatnim roku przygotowania |
| Wymiar | co najmniej 1 godzina | 1 godzina |
| Kto obecny | dyrektor, mentor, doradca metodyczny albo nauczyciel dyplomowany | czteroosobowa komisja powołana przez dyrektora |
| Efekt | omówienie zajęć | opinia - pozytywna przy średniej co najmniej 5 |
Druga z nich jest warunkiem dopuszczenia do egzaminu. Opisujemy ją w artykule zajęcia obserwowane i opinia.
Ocena pracy
W ostatnim roku przygotowania nauczyciel musi uzyskać co najmniej dobrą ocenę pracy. To jeden z warunków nadania stopnia mianowanego, obok pozytywnej opinii o zajęciach i zdanego egzaminu. Skalę i procedurę opisujemy w artykule ocena pracy, a oś czasu całego ostatniego roku w artykule o ostatnim roku przygotowania.
Co po zakończeniu przygotowania
Po skompletowaniu oceny pracy i opinii o zajęciach nauczyciel składa wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego do organu prowadzącego szkołę - w terminie do 30 czerwca albo do 31 października. Datę zakończenia przygotowania i najbliższy termin wniosku policzysz w kalkulatorze terminów. To, co przed egzaminem trzeba znać merytorycznie, zbieramy w artykule o przygotowaniach do egzaminu.
Procedura krok po kroku
- 1 Nauczyciel początkujący Kogo ustawa nazywa nauczycielem początkującym, jakie ma obowiązki i wsparcie, co zastąpiło stopnie stażysty i kontraktowego oraz jak liczy się okres przygotowania.
- 2 Mentor - kto nim może być i co robi Kto może zostać mentorem, sześć ustawowych zadań, wymiar godzin obserwacji w pierwszym i kolejnych latach oraz rola mentora przy ocenie pracy i opinii o zajęciach.
- 3 Ocena pracy nauczyciela Czterostopniowa skala, dwie obowiązkowe oceny w okresie przygotowania do zawodu, terminy dyrektora oraz tryb odwołania od oceny w ciągu 14 dni.
- 4 Zajęcia przed komisją i opinia o przeprowadzonych zajęciach Godzina zajęć w ostatnim roku przygotowania: skład komisji, przebieg omówienia, zadanie z narzędziami multimedialnymi, próg 5 punktów i tryb powtórzenia zajęć.
- 5 Skrócenie okresu przygotowania do zawodu Komu przysługuje wymiar 2 lat i 9 miesięcy, kiedy potrzebna jest zgoda dyrektora, do kiedy złożyć oświadczenie lub wniosek i co musi znaleźć się w zaświadczeniu.
- 6 Zatrudnienie i umowy w okresie przygotowania do zawodu Umowa na rok szkolny, warunki przejścia na czas nieokreślony po 11 miesiącach i dobrej ocenie pracy, mianowanie po awansie oraz zasady przy braku stopnia po sześciu latach.
- 7 Ile zarabia nauczyciel na poszczególnych stopniach Minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego od 1 stycznia 2026 roku, wpływ awansu na pensję, dodatki oraz moment, od którego przysługuje wyższa stawka.
- 8 Ostatni rok przygotowania do zawodu nauczyciela: ocena pracy i zajęcia przed komisją Oś czasu ostatniego roku przygotowania do zawodu: druga ocena pracy, godzina zajęć przed komisją dyrektora i kolejność, w jakiej te dwa dokumenty muszą powstać.
- 9 Co musisz znać przed egzaminem na mianowanego - podsumowanie okresu przygotowania do zawodu Mapa całego przygotowania do zawodu: 12 kryteriów oceny pracy po zmianach z 2025 r., paragrafy rozporządzenia o awansie i artykuły Karty Nauczyciela, które trzeba znać.
Najczęstsze pytania
- Ile trwa przygotowanie do zawodu nauczyciela?
- Co do zasady 3 lata i 9 miesięcy. W określonych przypadkach można je odbyć w skróconym wymiarze 2 lat i 9 miesięcy.
- Czy przygotowanie do zawodu to to samo co staż?
- Nie. Staż był instytucją poprzedniego systemu awansu. Przygotowanie do zawodu nauczyciela wprowadzono 1 września 2022 r. i nie wymaga ono planu rozwoju zawodowego ani sprawozdania.
- Kto przydziela mentora?
- Dyrektor szkoły, spośród nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych. Mentorem nie może być nauczyciel zajmujący stanowisko kierownicze, poza wyjątkami wskazanymi w ustawie.
Źródła
- Karta Nauczyciela, art. 9a, 9ca i 9fa - Dziennik Ustaw
- Rozporządzenie MEiN z 6 września 2022 r., § 2 i § 3 - Dziennik Ustaw