Przejdź do treści
Awansik.pl Szukaj

Przygotowanie do zawodu

Nauczyciel początkujący

Kogo ustawa nazywa nauczycielem początkującym, jakie ma obowiązki i wsparcie, co zastąpiło stopnie stażysty i kontraktowego oraz jak liczy się okres przygotowania.

Stan prawny: Aktualizacja tekstu:

„Nauczyciel początkujący” to termin ustawowy, wprowadzony 1 września 2022 r. w miejsce dwóch zlikwidowanych stopni awansu.

art. 9a ust. 1 Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela
Ustala się stopnie awansu zawodowego nauczycieli: 1) (uchylony) 2) (uchylony) 3) nauczyciel mianowany; 4) nauczyciel dyplomowany.

Dz.U. z 2026 r. poz. 515 (tekst jednolity) · tekst aktu w bazie ELI

Punkty 1 i 2 - dawny nauczyciel stażysta i nauczyciel kontraktowy - zostały uchylone. Nauczyciel wchodzący do zawodu nie zdobywa więc dziś żadnego stopnia po roku ani po trzech latach; pierwszym stopniem awansu jest nauczyciel mianowany.

Definicja ustawowa

art. 9a ust. 2 Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela
Nauczyciel nieposiadający stopnia awansu zawodowego, zwany dalej „nauczycielem początkującym”, zatrudniony w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami oraz nauczyciel początkujący zatrudniony w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć na podstawie art. 10 ust. 3 odbywają przygotowanie do zawodu nauczyciela w wymiarze, o którym mowa w art. 9ca ust. 1, 2 albo 4.

Dz.U. z 2026 r. poz. 515 (tekst jednolity) · tekst aktu w bazie ELI

Z przepisu wynikają trzy warunki:

  1. brak stopnia awansu zawodowego,
  2. zatrudnienie w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć,
  3. zgodność z wymaganymi kwalifikacjami - albo zatrudnienie na podstawie art. 10 ust. 3, czyli w szczególnych przypadkach bez przygotowania pedagogicznego, ze zobowiązaniem do jego uzupełnienia w trakcie pierwszego roku pracy.

Nauczyciel pracujący w kilku szkołach w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć odbywa przygotowanie w placówce wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia.

Obowiązki w okresie przygotowania

§ 2 ust. 1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli
Nauczyciel w trakcie odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela […]: 1) poznaje organizację, zadania i zasady funkcjonowania szkoły; 2) prowadzi powierzone mu zajęcia i uczestniczy w pracach związanych z realizacją zadań dydaktycznych, wychowawczych, opiekuńczych i innych statutowych zadań szkoły […]; 3) obserwuje zajęcia prowadzone przez mentora lub innego nauczyciela; 4) doskonali kompetencje w związku z wykonywanymi obowiązkami, w szczególności w zakresie kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym uczniów szczególnie uzdolnionych; 5) przeprowadza zajęcia […]; 6) dokonuje ewaluacji własnej pracy i wykorzystuje jej wyniki do doskonalenia dalszej pracy; 7) dzieli się wiedzą z innymi nauczycielami w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia zawodowego.

Dz.U. z 2022 r. poz. 1914 · tekst aktu w bazie ELI

Warto zwrócić uwagę na dwa punkty, które w praktyce bywają pomijane:

  • ewaluacja własnej pracy i wykorzystanie jej wyników - to nie jest obowiązek dokumentacyjny, ale komisja pyta o niego na egzaminie;
  • dzielenie się wiedzą z innymi nauczycielami w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia zawodowego - już na tym etapie, a nie dopiero przy staraniach o stopień dyplomowanego.

Nie ma natomiast obowiązku pisania planu rozwoju zawodowego ani sprawozdania z jego realizacji. Te dokumenty należały do poprzedniego systemu.

Prawo do wsparcia

Rozporządzenie nakłada na dyrektora obowiązek zapewnienia wsparcia - nie jako deklarację, lecz jako konkretne warunki:

[dyrektorzy] zapewniają wsparcie nauczycielowi odbywającemu przygotowanie do zawodu nauczyciela […] w szczególności zapewniają nauczycielowi warunki do udziału w formach doskonalenia zawodowego oraz korzystania z pomocy merytorycznej i metodycznej biblioteki pedagogicznej, poradni psychologiczno-pedagogicznej lub innej placówki działającej w systemie oświaty.

Drugim filarem wsparcia jest mentor, przydzielany przez dyrektora spośród nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych.

Jak liczy się okres przygotowania

art. 9ca ust. 8 i 9 Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela
Do okresów, o których mowa w ust. 1, 2, 4, 6 i 7, wlicza się okresy zatrudnienia w szkole w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami. […] nie wlicza się okresów nieobecności nauczyciela w pracy trwającej nieprzerwanie dłużej niż 30 dni, z wyjątkiem okresów urlopu wypoczynkowego.

Dz.U. z 2026 r. poz. 515 (tekst jednolity) · tekst aktu w bazie ELI

Praktycznie: praca na co najmniej pół etatu się liczy, długie nieobecności - nie. Zwolnienie lekarskie trwające nieprzerwanie 45 dni przesuwa datę zakończenia przygotowania o 45 dni. Wyjątkiem jest urlop wypoczynkowy, który wlicza się zawsze.

Datę zakończenia przygotowania i najbliższy termin złożenia wniosku policzysz w kalkulatorze terminów.

Co nauczyciela początkującego czeka

MomentWydarzenie
początek pracyprzydzielenie mentora przez dyrektora
8.-11. miesiączajęcia w obecności dyrektora, mentora i doradcy; pierwsza ocena pracy
kolejne lataco najmniej 4 godziny obserwacji rocznie w każdą stronę
ostatni rokdruga ocena pracy oraz zajęcia przed komisją dyrektora
po zakończeniuwniosek o postępowanie egzaminacyjne

Najczęstsze pytania

Czy nauczyciel stażysta nadal istnieje?
Nie. Stopnie nauczyciela stażysty i nauczyciela kontraktowego zlikwidowano 1 września 2022 r. Nauczyciel bez stopnia awansu jest dziś nauczycielem początkującym.
Czy nauczyciel początkujący na pół etatu odbywa przygotowanie do zawodu?
Tak, o ile wymiar zatrudnienia wynosi co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i praca jest wykonywana zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami.
W której szkole odbywa się przygotowanie przy pracy w kilku placówkach?
W szkole wskazanej przez nauczyciela jako podstawowe miejsce zatrudnienia.

Źródła

  1. Karta Nauczyciela, art. 9a ust. 1 i 2 oraz art. 9ca - Dziennik Ustaw
  2. Rozporządzenie MEiN z 6 września 2022 r., § 2 - Dziennik Ustaw

Przeczytaj dalej