Znajomość przepisów prawa dotyczących organizacji, zadań i zasad funkcjonowania szkoły

Pierwsze z sześciu wymagań sprawdzanych na egzaminie na stopień nauczyciela mianowanego jest sformułowane znacznie węziej, niż wynikałoby to z popularnego skrótu „znajomość prawa oświatowego”. Przepis mówi o przepisach dotyczących organizacji, zadań i zasad funkcjonowania szkoły, w której nauczyciel odbywał przygotowanie do zawodu nauczyciela. Dwa elementy tego sformułowania wyznaczają zakres przygotowania.

Pokaż treść przepisu

Zakres wymagań […] których spełnianie jest sprawdzane przez komisję egzaminacyjną podczas egzaminu na stopień nauczyciela mianowanego […] obejmuje: 1) znajomość przepisów prawa dotyczących organizacji, zadań i zasad funkcjonowania szkoły, w której nauczyciel odbywał przygotowanie do zawodu nauczyciela; 2) umiejętność prowadzenia zajęć w sposób zapewniający właściwą realizację statutowych zadań szkoły, w szczególności realizację podstawy programowej; 3) umiejętność rozpoznawania potrzeb uczniów i indywidualizowania nauczania; 4) umiejętność stosowania w pracy wiedzy z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki; 5) znajomość środowiska uczniów oraz umiejętność uwzględniania w swojej pracy problematyki środowiska lokalnego i współczesnych problemów społecznych i cywilizacyjnych; 6) umiejętność korzystania w pracy, zwłaszcza w trakcie prowadzonych zajęć, z narzędzi multimedialnych i informatycznych.

Dz.U. z 2022 r. poz. 1914 · tekst aktu w bazie ELI

Dwa ograniczenia zakresu, które łatwo przeoczyć

Chodzi o Twoją szkołę, a nie o oświatę w ogóle. Przepis odsyła do konkretnej placówki, wskazanej przez to, gdzie odbywało się przygotowanie do zawodu. Ustawy są tu tłem, a pierwszym planem jest to, jak w tej szkole zorganizowano pracę: kto podejmuje jakie decyzje, jakie procedury obowiązują, co reguluje statut. Odpowiedź poprawna co do ustawy, ale rozmijająca się z praktyką własnej placówki, jest odpowiedzią słabą.

Chodzi o organizację, zadania i zasady funkcjonowania, a nie o awans zawodowy. Rozdział 3a Karty Nauczyciela reguluje procedurę, w której właśnie uczestniczysz, ale nie należy do materii pierwszego wymagania. Znajomość własnej ścieżki awansu przyda się w rozmowie z komisją, jednak przygotowanie skoncentrowane na przepisach o awansie zostawia bez pokrycia to, o co przepis każe pytać. Pozostałe pięć wymagań omawiamy w przeglądzie sześciu wymagań z § 6.

Statut Twojej szkoły to dokument numer jeden

Statut jest aktem wewnętrznym, który przekłada ustawy na rozwiązania obowiązujące w jednej placówce. Określa nazwę i typ szkoły, jej cele i zadania, organizację pracy, organy szkoły wraz z ich kompetencjami i zasadami współdziałania, zakres zadań nauczycieli i innych pracowników, szczegółowe warunki oceniania wewnątrzszkolnego oraz prawa i obowiązki uczniów wraz z katalogiem nagród i kar. Wymóg posiadania statutu i zakres jego treści wynikają z Prawa oświatowego.

Statut uchwala rada szkoły, a jeżeli w szkole jej nie powołano - rada pedagogiczna. To odróżnia statut od dokumentów wydawanych zarządzeniem dyrektora i jest jednym z częstszych pytań kontrolnych komisji. Aktualny tekst znajdziesz w Biuletynie Informacji Publicznej szkoły lub na jej stronie internetowej. Sprawdź, czy opublikowana wersja uwzględnia wszystkie uchwały zmieniające, bo egzemplarz sprzed dwóch nowelizacji prowadzi wprost do błędnej odpowiedzi.

Obszary statutu, o które pytają komisje

• Organy szkoły i ich kompetencje. Dyrektor, rada pedagogiczna, rada rodziców, samorząd uczniowski. Rozdziel kompetencje stanowiące i opiniodawcze, przygotuj po jednym przykładzie sprawy prowadzonej przez każdy z organów oraz opisany w statucie tryb rozstrzygania sporów między nimi.
• Zasady oceniania wewnątrzszkolnego. Skala ocen, wymagania na poszczególne stopnie, tryb poprawiania, warunki uzyskania wyższej oceny rocznej, ocenianie zachowania, obowiązek informowania rodziców.
• Organizacja pracy szkoły. Rok szkolny i jego podział, tygodniowy rozkład zajęć, formy opieki, organizacja świetlicy i biblioteki, zasady zwalniania uczniów z zajęć.
• Prawa i obowiązki ucznia. Katalog praw, tryb składania skarg na ich naruszenie, obowiązki, rodzaje nagród i kar oraz tryb odwołania od kary.
• Zadania nauczyciela. Zapisany w statucie zakres obowiązków dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, w tym zadania wychowawcy klasy.

Ucz się statutu przez pytania, a nie przez lekturę od początku do końca. Weź spis treści, do każdego rozdziału dopisz jedno pytanie, które komisja mogłaby zadać, i odpowiedz na nie z tekstem przed sobą. Do każdej odpowiedzi dołóż sytuację z własnej pracy, w której ten fragment statutu realnie zadziałał.

W którym akcie szukać odpowiedzi

Podział materii między ustawy jest stały i to on decyduje, gdzie zaglądać. Szerzej porządkuje go artykuł o czterech ustawach oświatowych.

Zagadnienie	Akt
Ustrój szkolny, typy szkół, obowiązek szkolny	Prawo oświatowe
Statut, organy szkoły i ich kompetencje	Prawo oświatowe
Nadzór pedagogiczny	Prawo oświatowe
Ocenianie, klasyfikowanie i promowanie uczniów	ustawa o systemie oświaty
Egzaminy zewnętrzne	ustawa o systemie oświaty
Status nauczyciela, obowiązki, czas pracy, awans	Karta Nauczyciela
Pomoc psychologiczno-pedagogiczna	rozporządzenie o zasadach udzielania i organizacji pomocy
Kształcenie specjalne	rozporządzenie o kształceniu uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego
Bezpieczeństwo i higiena	rozporządzenie o bezpieczeństwie i higienie w szkołach i placówkach
Podstawa programowa	rozporządzenia o podstawie programowej dla danego typu szkoły

Rozporządzenia opisuj nazwą i przedmiotem regulacji. Komisja rzadko oczekuje numeru pozycji Dziennika Ustaw, a podanie błędnego numeru szkodzi bardziej niż jego brak.

Dokumenty wewnętrzne szkoły poza statutem

Statut nie wyczerpuje wewnętrznych uregulowań. Komisje pytają o dokumenty, które nauczyciel stosuje w praktyce, więc odpowiedź „mamy taką procedurę” bez wskazania jej treści nic nie wnosi.

• Regulaminy organów szkoły - rady pedagogicznej, rady rodziców, samorządu uczniowskiego. Regulują tryb obradowania i podejmowania uchwał.
• Procedury - postępowania w razie wypadku ucznia, reagowania na zachowania zagrażające bezpieczeństwu, organizacji wycieczek, kontaktów z rodzicami, przetwarzania danych osobowych uczniów.
• Program wychowawczo-profilaktyczny - opiera się na diagnozie potrzeb i problemów szkoły, uchwala go rada rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną. Pytanie o to, którą część programu realizujesz na swoich zajęciach, pojawia się bardzo często.
• Plan nadzoru pedagogicznego dyrektora - wskazuje, co w danym roku szkolnym jest kontrolowane i monitorowane. Znajomość jego kierunków pokazuje komisji, że orientujesz się w priorytetach placówki.
• Arkusz organizacji szkoły - dokument, w którym dyrektor ujmuje organizację pracy na dany rok szkolny, w tym liczbę nauczycieli przystępujących do postępowań awansowych i terminy złożenia przez nich wniosków. Widnieje w nim także stopień awansu każdego nauczyciela.

Pokaż treść przepisu

Dyrektor szkoły corocznie, w arkuszu organizacji szkoły […] podaje liczbę nauczycieli przystępujących do postępowań egzaminacyjnych lub postępowań kwalifikacyjnych w roku szkolnym, którego dotyczy arkusz organizacji, oraz wskazuje terminy złożenia przez nauczycieli wniosków o podjęcie tych postępowań.

Dz.U. z 2026 r. poz. 515 (tekst jednolity) · tekst aktu w bazie ELI

Dokumenty te są dostępne w sekretariacie, na szkolnej platformie lub dysku, do którego nauczyciele mają dostęp, a część z nich w Biuletynie Informacji Publicznej. Uchwały zmieniające statut i regulaminy odnajdziesz w protokołach rady pedagogicznej.

Na egzaminie masz dostęp do aktów prawnych

To najważniejsza informacja dla sposobu przygotowania. Rozporządzenie nakazuje zapewnić nauczycielowi dostęp do aktów prawnych w trakcie egzaminu.

Pokaż treść przepisu

Komisja egzaminacyjna zapoznaje się z opinią o przeprowadzonych zajęciach […] i oceną pracy nauczyciela oraz przeprowadza egzamin, podczas którego nauczyciel: 1) odpowiada na pytania członków komisji egzaminacyjnej dotyczące wymagań, o których mowa w § 6; 2) wykazuje się umiejętnością rozwiązania wskazanego przez komisję egzaminacyjną problemu związanego z wykonywaną pracą. W trakcie egzaminu […] zapewnia się nauczycielowi dostęp do aktów prawnych. Każdy z członków komisji egzaminacyjnej ocenia spełnienie przez nauczyciela wymagań […] przyznając łącznie za wszystkie wymagania punkty według skali od 0 do 10. […] Nauczyciel zdał egzamin przed komisją egzaminacyjną, jeżeli średnia arytmetyczna uzyskanych punktów wynosi co najmniej 7.

Dz.U. z 2022 r. poz. 1914 · tekst aktu w bazie ELI

Sprawdzana jest więc orientacja, a nie pamięć. Komisja obserwuje, czy potrafisz wskazać właściwy akt, dojść do właściwej jednostki redakcyjnej i powiedzieć, co z niej wynika dla konkretnej sytuacji. Warto to przećwiczyć na głos, bo przewracanie kartek w milczeniu wygląda inaczej niż komentarz w rodzaju „to reguluje statut, rozdział o ocenianiu”. Technikę odnajdywania i powoływania jednostek redakcyjnych opisujemy osobno, w artykule o tym, jak czytać i powoływać przepisy.

Jak to ćwiczyć

Zamiast czytać ustawy po kolei, zbuduj mapę: do każdego z sześciu wymagań z § 6 przypisz jeden albo dwa akty i jeden dokument szkolny. Przy pierwszym wymaganiu to Prawo oświatowe i statut Twojej szkoły.

Wymaganie	Akt	Dokument szkolny
1. Przepisy o funkcjonowaniu szkoły	Prawo oświatowe	statut
2. Prowadzenie zajęć i podstawa programowa	rozporządzenie o podstawie programowej, ustawa o systemie oświaty	szkolny zestaw programów nauczania
3. Potrzeby uczniów i indywidualizacja	rozporządzenia o pomocy psychologiczno-pedagogicznej i kształceniu specjalnym	dokumentacja pomocy i programy dla uczniów z orzeczeniem
4. Psychologia, pedagogika i dydaktyka	podstawa programowa, warunki i sposób realizacji	program wychowawczo-profilaktyczny
5. Środowisko uczniów i problemy społeczne	Prawo oświatowe, zadania wychowawcze szkoły	diagnoza potrzeb i problemów szkoły
6. Narzędzia multimedialne i informatyczne	rozporządzenie o bezpieczeństwie i higienie, przepisy o ochronie danych osobowych	regulaminy pracowni i zasady korzystania ze sprzętu

Taką mapę przerabia się w kilka wieczorów, a daje ona to, czego komisja szuka: pewność, gdzie szukać. Przykładowe pytania z pierwszego obszaru wraz ze szkieletami odpowiedzi zebraliśmy w bazie pytań o przepisy i funkcjonowanie szkoły. Sposób formułowania odpowiedzi omawiamy przy pytaniach na egzaminie.

Znajomość przepisów sprawdzana jest dwa razy

Ten sam obszar wraca w ocenie pracy nauczyciela. Wśród szczegółowych kryteriów oceny znajduje się przestrzeganie przepisów prawa z zakresu funkcjonowania szkoły oraz wewnętrznych uregulowań obowiązujących w szkole, w której nauczyciel jest zatrudniony. To punkt 7 listy z § 2 ust. 2 rozporządzenia o ocenie pracy.

Pokaż treść przepisu

Obowiązkowe kryteria oceny pracy nauczyciela obejmują: 1) poprawność merytoryczną i metodyczną prowadzonych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych; 2) dbałość o bezpieczne i higieniczne warunki nauki, wychowania i opieki; 3) znajomość praw dziecka, w tym praw określonych w Konwencji o prawach dziecka […], ich realizację oraz kierowanie się dobrem ucznia i troską o jego zdrowie z poszanowaniem jego godności osobistej; 4) wspieranie każdego ucznia, w tym ucznia niepełnosprawnego, w jego rozwoju oraz tworzenie warunków do aktywnego i pełnego uczestnictwa ucznia w życiu szkoły oraz środowiska lokalnego; 5) kształtowanie u uczniów szacunku do drugiego człowieka, świadomości posiadanych praw oraz postaw: obywatelskiej, patriotycznej i prospołecznej […]; 6) współpracę z innymi nauczycielami w zakresie wynikającym z realizowanych przez szkołę zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz zadań statutowych; 7) przestrzeganie przepisów prawa z zakresu funkcjonowania szkoły oraz wewnętrznych uregulowań obowiązujących w szkole, w której nauczyciel jest zatrudniony; 8) poszerzanie wiedzy i doskonalenie umiejętności związanych z wykonywaną pracą, w tym w ramach doskonalenia zawodowego; 9) współpracę z rodzicami.

Dz.U. z 2022 r. poz. 1822 ze zm. · tekst aktu w bazie ELI

Nowelizacja z 29 października 2025 r. przebudowała tę listę: zmieniła brzmienie punktów 1, 5 i 8, dodała punkty 1a, 10 i 11 oraz zastąpiła określenie „obowiązkowe” słowem „szczegółowe”. Punktu 7 nie zmieniła, więc kryterium dotyczące przepisów i wewnętrznych uregulowań obowiązuje w brzmieniu z 2022 r. Cytowany wyżej przepis oddaje pierwotne brzmienie całej listy, a nie jej stan po nowelizacji.

Pokaż treść przepisu

W rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie oceny pracy nauczycieli […] w § 2: a) uchyla się ust. 1, b) w ust. 2: - we wprowadzeniu do wyliczenia wyraz „Obowiązkowe” zastępuje się wyrazem „Szczegółowe”, - pkt 1 otrzymuje brzmienie: „1) poprawność merytoryczną i metodyczną prowadzonych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, wynikających ze specyfiki szkoły i zajmowanego stanowiska, z uwzględnieniem wykorzystania metod aktywizujących ucznia, w tym narzędzi multimedialnych i informatycznych, dostosowanych do specyfiki zajęć;”, - po pkt 1 dodaje się pkt 1a w brzmieniu: „1a) analizowanie własnej pracy i wykorzystywanie wniosków wynikających z tej analizy do doskonalenia procesu dydaktyczno-wychowawczego i opiekuńczego oraz osiąganie pozytywnych efektów pracy;”, - w pkt 5 skreśla się wyrazy „ , w tym przez własny przykład nauczyciela”, - pkt 8 otrzymuje brzmienie: „8) poszerzanie wiedzy i doskonalenie umiejętności związanych z wykonywaną pracą, w tym umiejętności komunikacyjnych i interpersonalnych, oraz wykorzystanie w pracy wiedzy nabytej w wyniku doskonalenia zawodowego;”, - w pkt 9 kropkę zastępuje się średnikiem oraz dodaje się pkt 10 i 11 w brzmieniu: „10) realizowanie innych zajęć i czynności, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela […]; 11) diagnozowanie potrzeb i możliwości ucznia oraz indywidualizowanie pracy z uczniem.”, c) uchyla się ust. 4-6.

Dz.U. z 2025 r. poz. 1550 · tekst aktu w bazie ELI

Praktyczny wniosek jest taki, że przygotowanie do pierwszego wymagania zaczyna się na długo przed egzaminem. Dyrektor ocenia to samo, tylko z innej strony: nie pyta o treść przepisu, lecz sprawdza, czy jest przestrzegany w codziennej pracy. Zasady dokonywania i punktowania oceny opisujemy w artykule o ocenie pracy w okresie przygotowania do zawodu.